CityTRAQ IN BRUGGE
Hiermee pak je volgende uitdagingen aan:
Zuurstof voor een eigen luchtkwaliteitsactieplan
‘Waarom niet een keertje Brugge?’ Peter Clauwaert van Stad Brugge vertelt het met een zweem van trots. Hoe dit keer niet alleen grote broers Gent en Antwerpen, maar ook Brugge een belangrijke rol speelt als dataleverancier in een grootschalig project als CityTRAQ.
Laat ons meteen met de deur in huis vallen: de WHO benoemt luchtvervuiling als het grootste milieugezondheidsrisico in Europa. Om een doorgedreven en wetenschappelijk onderbouwd beleid te voeren, is het voor de overheden cruciaal om alle beschikbare data op elkaar af te stemmen. Laat dat nu precies het opzet zijn van CityTRAQ, een door de Europese Unie ondersteund project om luchtkwaliteit in kaart te brengen.
Een eigen luchtkwaliteitsactieplan – een hele mond vol – op poten zetten, is een uitdaging van formaat voor een middelgrote stad als Brugge. En dus haakten Peter en zijn team maar wat graag hun karretje vast aan dit ambitieuze project.
CityTRAQ in het kort
Evelyne Elst van VMM legt uit wat precies het opzet is: ‘Met CityTRAQ reikt de VMM lokale overheden twee tools aan om luchtkwaliteit beter te monitoren en een efficiënt beleid uit te werken.’
- Assesment tool: Deze tool helpt om locaties met een slechte luchtkwaliteit te identificeren. Met een kaartviewer detecteer je makkelijk hotspots en bronnen van luchtvervuiling. Dit helpt lokale besturen om in te schatten waar er maatregelen nodig zijn.
- Scenariotool: Steden kunnen met deze tool het effect van verschillende scenario’s op de luchtkwaliteit simuleren. Welke maatregelen verbeteren met andere woorden de luchtkwaliteit? Wat is bijvoorbeeld de impact van eenrichtingsverkeer of een schoolstraat? Zo kan je de winst van een bepaalde maatregel beter inschatten, of wordt het makkelijker om mogelijke maatregelen met elkaar te vergelijken.
- Momenteel lopen er pilootprojecten in Brugge, Gent, Antwerpen en het Kroatische Zagreb.
Van meetfiets naar sensoren
Niet dat Brugge helemaal nergens stond zonder hulp van de VMM: sinds enkele decennia voerde een eigen stadslabo al geregeld onderzoek naar lucht- en waterkwaliteit, voornamelijk wanneer er sprake was van vervuiling of klachten. En er liep ook een gesmaakt project met vrijwilligers die op een meetfiets de luchtkwaliteit in de stad in kaart brachten.
‘Met onze lokale kennis zat het dus al wel goed,’ concludeert Peter. ‘Toch voelden we de nood om meer samen te werken en kennis uit te wisselen met andere steden, en ook met onze collega’s op Vlaams niveau. De VMM beschikt immers over een meer overkoepelende kennis voor heel Vlaanderen. Ook voor hen is het ongetwijfeld interessant om eens een kleinere stad onder de loep te nemen. We vonden onze eigen info een mooie en genuanceerde aanvulling op de modellen van de VMM. En op termijn schakelen we onze eigen meettoestellen misschien ook permanent mee in hun netwerk. Dat biedt ons het schaalvoordeel, en de modellering van de VMM voor onze regio wordt er alleen maar preciezer door.’
Met kennis van zaken
‘Volksgezondheid is al langer een absolute prioriteit voor ons, met als sluitstuk binnen deze legislatuur de opstart van een goed onderbouwd actieplan op gebied van luchtkwaliteit,’ aldus Peter. ‘We zijn blij dat de VMM ons hierin coacht, en dat we van de andere steden leren hoe we kunnen evolueren naar de WHO-streefwaarden.’
Cruciaal hierbij is kennis vergaren. ‘We hebben altijd sterk gekeken naar fijn stof als polluent, maar ook NO2 verdient onze aandacht, zeker nu de WHO de norm hiervoor verstrengd heeft. Ook ozon interesseert ons nu meer dan vroeger. Door de klimaatverandering merken we dat de ozonproblematiek ook een belangrijke rol zal spelen op vlak van onze gezondheid.’
‘De VMM en Brugge hebben samen enkele boeiende workshops gehouden om de geschikte sensoren te kiezen,’ zo vertelt Peter. ‘We kozen uiteindelijk voor multiparametertoestellen. Die zijn iets goedkoper en meten veel meer data. Eén van de doelstellingen van het CityTRAQproject is trouwens om de kwaliteit van deze toestellen te evalueren, zeker wat NO2 en ozon betreft.’
"Doordat je het effect van een maatregel fictief doorrekent, krijg je een meer datagedreven beleid."
Kiezen voor impact
Concrete actiepunten voor Stad Brugge moeten blijken uit het luchtkwaliteitsactieplan, aldus Peter: ‘Het is goed om met de hulp van experten eens van bovenaf te kijken naar welke maatregelen echt impact hebben. Anders steek je misschien veel tijd en energie in een maatregel die al bij al niet zo’n spectaculair effect heeft. Misschien hebben tien kleine maatregelen wel meer resultaat dan één grote. Doordat je fictief het effect van zo’n maatregel kan doorrekenen, krijg je een meer datagedreven en dus objectiever beleid.’
Intussen zitten ze in Brugge niet stil. In afwachting van dit overkoepelend plan loopt er een sensibiliseringscampagne rond stationair draaien van motoren. De stad neemt ook maatregelen om elektrisch rijden aan te moedigen. Bovendien komt er in navolging van het Curieuzeneuzenproject van de VMM, de UA en De Standaard uit 2018 nog een opvolgingsproject met 15 testbuisjes, dit keer echter zonder de bevolking erbij te betrekken.
Binnen het CityTRAQproject gaat Brugge nu 18 multiparametersensoren plaatsen op belangrijke verkeersassen. Laat je trouwens niet misleiden: het is niet omdat de Brugse binnenstad al behoorlijk autoluw is, dat er geen sprake zou zijn van luchtvervuiling. In de nauwe straten met hoge gebouwen, blijven de polluenten soms langer hangen dan in wijken met een betere luchtcirculatie. Er komen ook meetstations in woonwijken om de achtergrondconcentratie te kennen. Peter: ‘Gaat het om lokale vervuiling wanneer er een wagen passeert? Of waait ze van buitenaf over onze stad? De meetstations gaan ons veel meer gegevens bezorgen op het lokale niveau, en omgekeerd hopen we op termijn de modellen van de VMM te helpen voeden met onze data.’
‘Als we de vertaalslag maken van de metingen naar het beleid, leggen we in Brugge wel bewust de focus op mobiliteit omdat dit sterk gelinkt is aan NO2, waarop binnen CityTRAQ de nadruk ligt.’
Burgerparticipatie in de rand
In tegenstelling tot andere steden, is burgerparticipatie voor Stad Brugge niet meteen de insteek tijdens het CityTRAQ-project. Toch leeft ook hier het idee dat een breder draagvlak alleen maar kan bijdragen tot een effectief beleid. Er was eerder al het project met de meetfiets, en intussen zijn er ook workshops rond het bouwen van een eigen fijnstofmeter. Met dit project sluit Stad Brugge zich trouwens aan bij het internationale project Sensor.Community. ‘Ook al zijn deze meters niet heel nauwkeurig, toch geven ze een goede indicatie van de luchtkwaliteit. Dit zet mensen aan het denken, en we hopen dat ze erover spreken met familie en vrienden, en dat is waar we hoe dan ook naar toe moeten,’ aldus Peter.
Weetje: op ons dataportaal centraliseren we alle burgermetingen, gegevens van de sensoren van het CityTRAQ-project, en natuurlijk ook de resultaten ons eigen meetnetwerk.
Kijk en leer: tips en ervaringen van de Stad Brugge
1. Win-win
‘Als betrekkelijk kleine speler, heb je er alle belang bij om op zoek te gaan naar samenwerkingen die tot schaalvergroting en efficiëntiewinst leiden. Voor ons was de VMM de ideale partner.’
2. Stuur je beleid met data
‘Een maatregel bedenken en invoeren om daarna te ontdekken dat de verhoopte winst uitblijft? Niet zo handig. Hoe beter we onze keuzes laten afhangen van data, hoe efficiënter we kunnen werken. Precies hiervoor zijn de tools van CityTRAQ zo interessant.’
3. Centraliseren maar
‘Het is fijn om allerlei initiatieven uit te rollen, maar het is wel net zo handig als alle data centraal toegankelijk is. Daarom sluiten we graag aan bij het Dataportaal van Samen voorZuivere Lucht.’
WIE IS?
Peter Clauwaert – Diensthoofd van de Dienst Klimaat, Milieu en Dierenwelzijn van Stad Brugge. Bio-ingenieur in de biotechnologie van opleiding, en gezegend met ervaren en gemotiveerd team.